Mệnh Kim và thạch anh tóc: tóc vàng, tóc bạc, tóc đen khác nhau ra sao và cách nhận hàng thật
Mục “Mệnh Kim” đã có bài tổng quan về đá hợp, đá trắng xám, chỗ dễ mua hớ, chăm sóc đá trắng và phối với kim loại. Bài này đi vào một loại cụ thể mà người mệnh Kim hỏi rất nhiều: thạch anh tóc. Nó trong như thạch anh trắng, lại có những sợi mảnh vàng óng hoặc bạc lấp lánh bên trong, nên vừa hợp quan niệm màu của mệnh Kim vừa có nét riêng.
“Tóc” thực ra là gì
Thạch anh tóc là thạch anh trong suốt có bao thể dạng kim, dạng sợi của một khoáng vật khác, mọc xuyên qua trong lúc tinh thể thạch anh đang lớn. Tên “tóc” là tên dân gian, nghe hình ảnh. Các loại tóc hay gặp:
- Tóc vàng, tóc đồng, tóc đỏ: thường là rutile (titan oxit). Rutile có thể vàng óng, vàng đồng, nâu đỏ. Đây là loại phổ biến và được ưa nhất.
- Tóc bạc: rutile màu bạc nhạt, hoặc sợi khoáng vật khác có ánh bạc.
- Tóc đen: thường là tourmaline đen dạng kim, sợi to và thẳng hơn rutile.
- Tóc xanh: thường là actinolite hoặc các khoáng vật xanh lục dạng sợi.
Thạch anh là khung, tóc là khoáng vật mượn chỗ. Độ cứng của cả viên vẫn là của thạch anh, khoảng 7.
Màu tóc và mệnh Kim theo quan niệm phổ biến
Trong bảng màu ngũ hành thường dùng, mệnh Kim hợp màu trắng, xám, ánh kim (bản mệnh), và màu vàng, nâu của Thổ (vì Thổ sinh Kim). Khi áp vào thạch anh tóc:
- Tóc vàng, tóc bạc trên nền thạch anh trong thường được người bán và nhiều nguồn xếp là hợp mệnh Kim: nền trắng trong thuộc Kim, tóc vàng thuộc Thổ sinh Kim, tóc bạc mang ánh kim.
- Tóc đen thuộc Thuỷ, được một số nguồn xếp hợp Thuỷ và Mộc hơn; với mệnh Kim thì Kim sinh Thuỷ, có nguồn coi là trung tính, có nguồn coi là “sinh xuất”. Các nguồn không thống nhất.
- Tóc đỏ mang sắc Hoả, Hoả khắc Kim, nên một số người mệnh Kim tránh. Nhưng tóc đỏ nâu và tóc vàng đồng nhiều khi rất khó tách nhau bằng mắt.
Đây là quy ước của hệ ngũ hành màu sắc, không phải tính chất của khoáng vật. Bài “Bảng màu ngũ hành có nhiều dị bản” trong mục Màu đã nói cách xử lý khi các nguồn vênh nhau.
🔴 Thạch anh tóc giả: thuỷ tinh có sợi
Thạch anh tóc đẹp (nền trong, tóc dày đều, vàng óng) có giá khá cao, nên có hàng giả. Phổ biến nhất là thuỷ tinh có nhúng sợi kim loại hoặc sợi màu, và một số loại nhựa đúc. Dấu hiệu nhận ra:
- Sợi quá đều, quá thẳng, cùng hướng, cùng độ dày như được rải bằng máy. Rutile tự nhiên mọc theo các góc tinh thể nhưng vẫn có sợi dài sợi ngắn, sợi gãy, sợi to nhỏ.
- Bọt khí tròn nhìn thấy dưới kính lúp: dấu hiệu thuỷ tinh.
- Sợi chạm tới bề mặt mà không có vết lồi, vết lỗ như sợi thật bị mài ngang.
- Nền quá trong tuyệt đối trong khi tóc rất dày: thạch anh tóc tự nhiên thường có thêm chút mây, vết rạn nhỏ quanh sợi.
- Giá thấp bất thường cho hạt lớn, tóc dày đều.
Kính phân cực (tự làm được như bài bên Đá Quý Học hướng dẫn) giúp tách thạch anh lưỡng khúc xạ với thuỷ tinh đơn khúc xạ. Viên giá cao thì nên có giấy kiểm định.
Đọc giá một viên thạch anh tóc
Giá thạch anh tóc không theo trọng lượng đơn thuần mà theo vẻ đẹp của tóc. Những yếu tố người bán có kinh nghiệm nhìn:
- Độ trong của nền: nền càng trong, tóc càng nổi. Nền mây đục làm tóc chìm.
- Mật độ và độ phủ của tóc: tóc phủ đều cả viên đẹp hơn tóc dồn một góc.
- Màu tóc: vàng óng sáng thường được ưa hơn nâu xỉn.
- Hình dạng tóc: sợi mảnh như tơ, hoặc tóc xếp thành hình ngôi sao, hình bó (rutile mọc thành chùm toả tia quanh một tinh thể hematit) là loại hiếm, giá cao.
- Kích thước và độ đều với chuỗi hạt.
Lời rao “tóc càng dày càng tụ tài” là cách nói bán hàng. Tóc quá dày làm nền tối và đá yếu hơn ở chỗ quanh sợi; nhiều người thích tóc vừa phải, thấy rõ nền trong.
Những tên thương mại hay gặp
- “Thạch anh tóc vàng Brazil”: Brazil là một nguồn lớn, nhưng tên nơi chốn trên nhãn thường không được kiểm định.
- “Tóc tiên”, “tóc thiên thần”: tên đẹp cho rutile mảnh như tơ.
- “Thạch anh tóc kim cương”, “tóc bạch kim”: tên thương mại, không có nghĩa là có kim cương hay bạch kim.
Độ bền và chăm sóc
- Thạch anh độ cứng 7, khá dai với dạng cabochon, đeo hằng ngày được.
- Chỗ quanh sợi tóc là điểm yếu: nhiều tóc dày, đặc biệt tóc đen to, làm hạt dễ nứt dọc sợi khi va mạnh.
- Rửa bằng nước ấm, xà phòng nhẹ. Tránh sốc nhiệt và máy siêu âm với hạt có vết nứt.
- Nắng gắt kéo dài không làm phai tóc rutile, nhưng chuỗi xâu dây chun thì dây sẽ lão. Phần dây mới là thứ cần thay định kỳ.
Chọn chuỗi hay mặt đeo
Chuỗi hạt thạch anh tóc khó có hạt nào cũng tóc đẹp; chuỗi đều tóc là chuỗi đắt. Mặt đeo cabochon lớn cho thấy rõ tóc hơn và người mua dễ kiểm hơn. Khi mua chuỗi, xoay từng hạt dưới đèn, đếm số hạt có tóc rõ, và hỏi xem có hạt nào là thuỷ tinh xen vào không. Hàng trộn hạt thật hạt giả để tăng lời là chuyện có xảy ra.
Nói gọn lại
Thạch anh tóc là thạch anh trong có sợi rutile (tóc vàng, bạc, đỏ), tourmaline (tóc đen) hoặc khoáng vật khác. Theo quan niệm màu phổ biến, nền trắng trong với tóc vàng, bạc hay được xếp hợp mệnh Kim; các nguồn không thống nhất về tóc đen, tóc đỏ. Cẩn thận với thuỷ tinh có sợi: sợi quá đều, bọt khí tròn, giá rẻ bất thường. Chọn viên bạn thích nhìn, và soi kỹ trước khi trả tiền.